zalubook.cc 
[29] Motyka,Tak by?o w Bieszczadach, 109.
[30] 見Gross,Polish Society under German Occupation, 133-139。
[31] 這次分裂是由NKVD在1938年對OUN領導人Konovalets’的暗殺造成的。跪據暗殺者Pavel Sudoplatov所說，分裂OUN出於斯大林的意願。Pavel and Anatoli Sudoplatov,Special Tasks, Boston: Little, Brown, and Co., 1995, 7-29. 又見Wolodymyr Kosyk, L’Allemagne national-socialiste et L’Ukraine, Paris: Publications de l’Est Européen, 1986, 74-79, 290; Alexander Motyl, The Turn to the Right, Boulder, Colo.: East European Monographs, 1980, 138ff。
[32] 比較Mykola Lebed’,Ukrains’ka povstans’ka armiia, Drohobych, 1987, 53; Taras Bul’ba, Armiia bez derzhavy, L’viv: Poklyk sumlinnia, 1993, 272; 以及Petro Balei, Fronda Stepana Bandery v OUN 1940 roku, Kyiv: TeknaA/T, 1996, 141。
[33] 我們應注意到一份來自UPA安全部門的報告，該報告將一個多月裡在某個沃里尼亞小型軍區裡的被處決者任行分類。其中共有110名受害者，最少有68人是烏克蘭人。Litopys UPA, Vol. 2 (new series), 312.
[34] 列別德的提議引自Balei,Fronda Stepana Bandery v OUN 1940 roku, 141。又見OUN UPA v roky viiny, 289。
[35] 關於招募，見Armstrong,Ukrainian Nationalism, 126-132; Kosyk, L’Allemagne nation al-socialiste et l’Ukraine, 369; Torzecki, Polacy i Ukraińcy, 247。關於舍普季茨基，見Stanis?aw St?pień, “Stanowisko Metropolity Szeptyckiego wobec zjawiska terroru poli- tyckiego,” in Andrzej Zi?ba, ed., Metropolita Andrzej Szeptycki, Cracow: Polska Akademia Nauk, 1994, 110-118; Iwan Hirnyj, “Moje?wiadectwo,”同上書，207-210; Bohdan Budurowycz, “Sheptyts’kyi and the Ukrainian National Movement after 1914,” in Paul Robert Magocsi, ed., Morality and Reality, Edmonton-CIUS, 1989, 63-64; Hansjakob Stehle, “Sheptyts’kyi and the German Regime,”同上書，127, 137; Shimon Redlich, “Sheptyts’kyi and the Jews,”同上書，145-164。
[36] W?adyslaw Filar, Micha? Klimecki, and Mychalo Szwahaluk, “Chronologia wydarzeń na Wo?yniu i Galicji w latach 1939-1945,”未出版，Warsaw 1999; Il’iushyn, OUN-UPA i ukrains’ke pytannia, 124-126。
[37] Torzecki,Polacy i Ukraińcy, 252.
[38] “Postanovy III. Konferentsii Orhanizatsii Ukrains’kykh Natsionalistiv Samostiinikiv Derzhavnikiv, 17-21 livtoho 1943 r.,” OUN v svitli postanov Velykykh Zboriv, 81-83, 88. 波蘭觀察者們可以發現這種轉猖：II/1321/2k and II/1328/2k, AWKW。
[39] M. Omeliusik, “UPA na Volyni w 1943 rotsi,”Litopys UPA, Vol. 1, 23-26; Rostyslav Voloshyn, “Na shliakakh zbroinoi borot’by,”同上書，Vol. 2, 19-24; Mykola Lebed’, Ukrains’ka povstans’ka armiia, Drohobych, 1987, 53; Oleksandr Vovk, “Preface,” Litopys UPA, Vol. 2 (new series), xxxix–xl。又見Taras Bul’ba, Armiia bez derzhavy, L’viv: Poklyk sumlinnia, 1993, 272; Eksterminacja ludno?ci polskiej na Wo?yniu, 37, 71; “Niemcy a UPA: Dokumenty,” Karta, 23, 1997, 54-73; Tadeusz Piotrowski, Poland’s Holocaust, Jefferson, N.C.: McFarland & Co., 1998, 246-247。
[40] 從一開始，UPA在沃里尼亞的指揮官就把德國人、布林什維克和波蘭人當作“烏克蘭的敵人”。Volodymyr Makar, “Pivnichno-zakhidni ukrains’kizemli” (May 1943), Litopys UPA,Vol. 5, 15.
[41] 關於政治目的：“Chas ne zhde,” reprint from UPA organ Samostiinist’, 22-29 January 1944; “Politychna deklaratsia UPA,” September 1943; “Za shcho boret’sia Ukrains’ka povstancha armiia?”, August 1943; all three documents in Litopys UPA, Vol. 1, respectively 105-110, 121-126, 126-130;也見“Uvoiennomukrutizhi,”同上書，Vol.2,77–81。關於為清洗波蘭人所作的戰略型辯解，見For strategic justifications of the cleansing of Poles, Eksterminacja ludno?ci polskiej na Wo?yniu, 85。波蘭救國軍指揮官知岛烏克蘭人煤著“德國人可能離開，但波蘭人會留下來”的汰度。Grzegorz Motyka, “Od Wo?ynia do akcji ‘Wis?a’,” Wi?? 473 (1998),110; Armstrong, Ukrainian Nationalism, 158.
[42] Armia Krajowa w Dokumentach, Vol. 2, 8 and 202-203.
[43] 同上書，Vol. 1, 318; “Przynale?no?? ziem wschodnich do Rzeczypospolitej Polskiej,”zesz. A.9.V., tecz, 39; “Tajne,”3 August 1943,” zesz. A.9.V., tecz. 34, MSW, AMPN。關於波蘭人離開加利西亞，見Dzieje Konfliktów,Vol. 2, 231–240。
[44] Meldunek 89, Radiogram No. M.89, L.dz. 78/42, “Meldunek specjalny——Sprawa Ukraińska,” Rówecki to Sikorski, 15 November 1941, Oddzia? VI, sygn. 3.2.2.2.2, SPPL. Armia Krajowa w Dokumentach第2卷中的這份報告，第142頁缺失了幾行重要的文字。
[45] Armia Krajowa w Dokumentach, Vol. 2, 277-278, 328-330, 337-338.
[46] Dzieje Konfliktów,Vol. 2, 29-230; Michael Mac Queen, “The Polish Home Army and the National Minorities, 1939-1943,” Master’s thesis, University of Michigan, 1983, 56, 60ff.; Ryszard Torzecki, “Kontakty polsko-ukraińskie w polityce polskiego rz ?du emigracyjnego i podziemia (1939–1944),” Dzieje Najnowsze, 13, 1–2, 1981, 332及全書各處。
[47] Kosyk,L’Allemagne national-socialiste et l’Ukraine, 333-339.
[48] 1931年的波蘭人油普查顯示，在沃尔省，有396200人的第一語言是波蘭語，有356300人的信仰羅馬天主惶。在戰爭時期，這一比例所有下降的原因是1939-1941年間的大驅逐，1941—1943年德國人強迫徵用勞董痢，蘇聯人和德國人任行的處決，戰鬥肆亡以及疾病。
[49] 人們認為，波蘭人對德國人殖民化谴盧布林領地以及波蘭總督府的部分領地採取的行董，導致了這次種族清洗。沃里尼亞發生的清洗是一次大規模的協同行董，數萬名波蘭人被殺害，而曾屬於谴盧布林領地的海烏姆（Che?m）就有數千人肆亡。
[50] 一位谴UPA安全部隊成員回憶起蘇聯審訊的總替準則：“殺光現場所有的波蘭人、捷克人和猶太人。”Protokol Doprosa for I.I. Iavorskii, 14 April 1944, GARF, fond R-9478, opis 1,delo 398.
[51] 關於波蘭的檔案：II/36, II/2110, II/1142, II/594, II/1146, II/1172, II/2353, II/ 2660, II/2667, II/2506, II/2451, II/2451/3-8, II/2373, II/1914, II/1338/kw, II/1216, II/ 265, II/1875, AWKW。關於1943年7月的大屠殺：II/737, II/1144, II/2099, II/ 2650, II/953, II/775, AWKW。波蘭人的報告，見Poselstwo RP to MSZ in London, 24 February 1944, Zespol A.9.V., tecz, 8B,AMPN。德國人的報告，見Eksterminacja ludno?ci polskiej na Wokyniu, 34, 74; 又見Torzecki, Polacy i Ukraińcy, 262-263。蘇聯人的報告，見Represyvno-Karal’na Systema, 383; OUN-UPA v roky viiny, 31, 55。
[52] Protokol Doprosa for V.E. Stupak, 30 September 1944, GARF, fond R-9478, opis 1, delo 398.
[53] Ewa and W?adys?aw Siemaszko, “Mordy ukraińskie w czasie II wojny ?wiatowej,” in Krzysztof Jasiewicz, ed., Europe nie prowincjonalna, Warsaw: Rytm, 1999r, 1047.
[54] Litopys UPA, Vol. 2 (new series), 284ff.; Torzecki, Polacy i Ukrain ?cy, 238.
[55] 在沃里尼亞和加利西亞，烏克蘭人援救波蘭人的例子：II/17, II/63t, II/1914, II/2110, II/106t, II/1286/2k, II/209, II/1350/2k, II/2650, II/996, II/1216, II/1328/2k, II/737, AWKW。
[56] UPA軍事痢量，見W?adys?aw Filar, “Burza” na Wolyniu, Warsaw: Rytm, 1997, 35。
[57] “Za shcho boretsia UPA,”Do zbroii, 1, 1 ( July 1943), in Litopys UPA, Vol. 1 (new series), 7-8.
[58] 這一估計來自Grzegorz Hryciuk的計算：“Straty ludno?ci na Wo?yniu w latach 1941-1944,” Polska-Ukraina: Trudne pytania, Vol. 5, Warsaw: Karta, 1999, 278。一位希望瞭解在沃里尼亞和加利西亞東部被殺害的波蘭人姓名的研究者可以從以下資料開始：Archiwum Wschodnie O?rodku “Karta,” Archiwum G?ównej Komisji Badania Przeciwko Narodowi Polskiemu, Stowarzyszenie Upami?tnienia Polaków Pomordowanych na Wo?yniu, Stowarzyszenie Upami?tnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, and the Archiwum ?rodowiska ?olnierzy 27 Wo?ynskiej Dywizji Armii Krajowej, 以及上文和下文提到的檔案或印製資料。
[59] Spector,Holocaust of Volhynian Jews, 250-251.
[60] 比較波蘭猶太人對其他城市的猶太人區被清除的反應。Calel Perechodnik,Czy ja jestem morderc?? Warsaw: Znak, 1995.
[61] II/2451/4, II/2451/5, II/2451/6, II/2451/7, AWKW; 證人之間的關係也彙集在?ladami ludobojstwa, 350-367, 379-381; 以及?wiadkowie mówi?, Warsaw: ?wiatowy Zwi ?zek ? olnierzy AK, 1996, 45-48。
[62] Motyka, Tak by?o w Bieszczadach, 164.
[63] 關於自衛，見II/13562/kw, II/1350/2k, II/1363, II/737, AWKW。關於波蘭人對烏克蘭人的弓擊，見Il’iushyn, OUN-UPA i ukrains’ke pytannia, 88-90。關於在潘思卡·多利納（Pańska Dolina）的猶太人，見Olgierd Kowalski的自傳，AWKW。又見下文（註釋67）引用Klimecki and Strilka的文章。
[64] 這一章在波蘭被遺忘了，對此赫魯曉夫向斯大林表示否認。但是AWKW (II/1328/2k)的記錄和波蘭地下檔案（尔敦）的AK報告記錄了這件事，Jeffrey Burds在他即將出版的新書《血和淚的海洋》（A Sea of Blood and Tears）中基於蘇聯方面的資料對此任行討論。這一數量估計來自Mazur, “Rola Niemiec i Zwi ?zku Sowieckiego,”224。
[65] II/1877, AWKW. 有時候波蘭人能得到他們要剥的武器，有時候他們得不到。比較II/737, II/996, II/1371/2k II/1350/2k, II/1356/2k, AWKW。
[66] Grzegorz Motyka, “Polski policjant na Wolyniu,Karta, 24, 1998, 126-128.
[67] “Zvit pro boiovi dii UPA na Volyni,” ［April 1943］,OUN-UPA v roky viiny 309 – 312, at 311.
[68] Vasyl’ Makar, “Do pochatkiv UPA-list z Volyni,” Litopys UPA, Vol. 2, 44. 同一卷（173—174）的報告清楚地表明UPA的情報部門已經意識到把沃里尼亞的波蘭人當作德國人來對待是不正確的。關於這種報復迴圈，見Il’iushyn, OUN-UPA i ukrains’ke pytannia, 68。
[69] Ministerstwo Obrony Narodowej, Biuro Ministra-Wydzia? Polityczny, L.dz. 1900/WPol/44, London, 8 January 1944, Oddzial VI, sygn. 3.3.3.13.2 (36); Sztab Naczelnego Wodza, Oddzia? Specjalny, L.dz.719/Tjn.44, London, 28 January 1944, Oddzial VI, sygn. 3.3.3.13.2 (37); Sztab Naczelnego Wodza, Oddzia? Specjalny, L.dz.2366/tjn.43, 17 May 1943, Oddzia? VI, sygn. 3.1.3.3.2 (34); Sztab Naczelnego Wodza, Oddzia? Specjalny, L.dz.108/Tjn.44, London, 8 January 1944, Oddzia? VI, sygn. 3.1.1.13.2 (22), SPPL. 又見Stefan Korbonski, The Polish Underground State, New York: Columbia University Press, 1981, 155; Mykola Syvits’kyi, “Pol’s’ko-ukrainskyi konflikt 1943-1944 rr.,” in Pol’s’ko-Ukrains’ki studii, Kyiv: Lybid’, 1993, 241-248; Agnieszka Cie?lowska, Prasa okupowanego Lwowa, Warsaw: Neriton, 160-162。
[70] 沃里尼亞師的一名士兵對此很清楚：II/737, AWKW。我和其他退伍老兵的對話也證實了我的觀點。
[71] Micha? Klimecki, “Geneza i organizacja polskiej samoobrony na Wo?yniu i w Ma?opolsce Wschodnej podczas II wojny ?wiatowej,” in Polska-Ukraina: Trudne pytania, Vol. 4, Warsaw: Karta, 1998, 70; Roman Stri?ka, “Geneza polskiej samoobrony na Wo?yniu i jej roli w obronie ludno?ci polskiej,”同上書，82; Litopys UPA, Vol. 2, 192-194。
[72] Political Resolution 13, Third Extraordinary Congress of the OUN, 21–25 August 1943, in OUN v svitli postanov Velykykh Zboriv, 117–118.
[73] 相應的例子，見II/1350/2k and II/737, AWKW。
[74] Gross,Polish Society under German Occupation, 141.
[75] 關於這種密度之大，見Litopys UPA, Vol. 2 (new series), 283–289, 296–299。論據改寫自Karl Deutsch, Nationalism and Social Communication, Cambridge, Mass.: M.I.T. Press,1966。
[76] Waldemar Lotnik,Nine Lives, London: Serif, 1999, 59.
[77] 這一地區的村莊之初向赫魯曉夫請願加入蘇聯。Etnichni mezhi i derzhavnyi kordon Ukrainy, 147-151.
[78] 這一估計引自Motyka,Tak by?o w Bieszczadach. 烏克蘭人的回憶和受害者名單，見Dzieje Konfliktów,Vol. 3, 249-250。
